Chinees schrift: hoe Chinese tekens werken en welke je eerst nodig hebt

Bestaat er een Chinees alfabet?

Nee. Waar het Nederlands elk woord bouwt uit 26 letters, krijgt in het Chinees elke lettergreep een eigen teken, en elk teken draagt naast een klank ook een betekenis. 人 (rén) betekent mens, 山 (shān) berg, 水 (shuǐ) water. Woorden ontstaan door tekens te combineren: 火山 – vuur + berg – is een vulkaan.

Wat vaak het Chinese alfabet wordt genoemd, is pinyin: de officiële manier om de klanken van het Chinees in Latijnse letters te schrijven, met tekentjes voor de vier tonen (mā, má, mǎ, mà). Met pinyin leer je de uitspraak, en vrijwel iedereen typt er Chinees mee: je typt de klank en kiest het teken. Maar in het dagelijks leven leest niemand pinyin: borden, boeken en berichten zijn in tekens geschreven.

Hoe een Chinees teken werkt

Veel tekens zijn opgebouwd uit kleinere onderdelen, en zodra je de onderdelen ziet, lijken ze niet meer op willekeurige streepjes. Sommige combineren twee betekenissen:

Die laatste soort is verreweg de meest voorkomende: volgens de gangbare schattingen combineren zo’n vier op de vijf tekens een deel dat naar de betekenis wijst met een deel dat naar de klank wijst. Het zijn aanwijzingen, geen regels – de klanken zijn in drieduizend jaar verschoven –, maar ze maken tekens veel makkelijker te onthouden dan ze eruitzien.

Hoeveel Chinese tekens zijn er?

Dat hangt ervan af wat je telt. Het Kangxi-woordenboek uit 1716 bevat 47.035 tekens, en de grootste moderne woordenboeken komen boven de 85.000, vooral zeldzame, verouderde of variante vormen. De officiële Chinese lijst van algemene standaardtekens (2013) telt 8.105 tekens voor modern gebruik, waarvan 3.500 als gangbaar zijn aangemerkt.

Voor wie leert, telt hoe vaak je ze tegenkomt. Chinees leunt zwaar op de meest voorkomende tekens, dus elk nieuw teken levert net wat minder op dan het vorige:

Aandeel in lopende tekst volgens de frequentielijst van modern Chinees van Jun Da, zo’n 193 miljoen karakters. De cursus volgt een eigen frequentievolgorde die hier dicht bij ligt maar niet gelijk is, dus lees dit als goede schattingen. En het gaat om karakters, niet om woorden: elk karakter in een zin kennen is iets anders dan weten wat de zin betekent.

Schuif om het te zien in een echte alinea: de tekens die je in elke fase zou kennen zijn donker, de rest grijs.

De 100 meest voorkomende Chinese tekens

Dit zijn de eerste 100 tekens van onze cursus, op volgorde van frequentie, met hun belangrijkste betekenissen in het Nederlands. Veel ervan zijn grammaticale woordjes zoals 的 (de), 了 (le) en 不 (bù), die in bijna elke zin voorkomen.

1. 的#1devan; (bezittelijk)
2. 是#2shìzijn; is, ben, bent
3. 了#3le(markering voor voltooide actie)
4. 不#4bùniet; nee
5. 们#5men(meervoudsmarkeerder voor mensen)
6. 这#6zhèdit; deze
7. 有#7yǒuhebben; er is
8. 要#8yàowillen; zullen
9. 就#9jiùdan; meteen
10. 到#10dàoaankomen; naar
11. 说#11shuōspreken; zeggen
12. 能#12néngkunnen; in staat zijn
13. 我#13wǒik; mij
14. 你#14nǐjij
15. 他#15tāhij; hem
16. 在#16zàiop; in
17. 个#17gè(algemeen maatwoord)
18. 好#18hǎogoed; wel
19. 来#19láikomen
20. 会#20huìkunnen; zullen
21. 开#21kāiopenen; beginnen
22. 没#22méiniet; niet hebben
23. 为#23wèivoor; vanwege
24. 想#24xiǎngdenken; willen
25. 去#25qùgaan
26. 道#26dàoweg; pad
27. 里#27lǐbinnen; in
28. 一#28yīeen
29. 人#29rénpersoon; mensen
30. 上#30shàngomhoog; op
31. 很#31hěnerg
32. 过#32guòpasseren; (markering voor doorleefd verleden)
33. 时#33shítijd; uur
34. 现#34xiànnu; heden
35. 那#35nàdat; die
36. 什#36shénwat (in 什么)
37. 看#37kànkijken; bekijken
38. 可#38kěkunnen; mogen
39. 知#39zhīweten
40. 得#40dékrijgen; verkrijgen
41. 还#41háinog; ook
42. 子#42zǐkind; zoon
43. 下#43xiàomlaag; onder
44. 出#44chūuitgaan; naar buiten komen
45. 吧#45ba(suggestiepartikel)
46. 以#46yǐmet; door
47. 也#47yěook; eveneens
48. 起#48qǐopkomen; opstaan
49. 只#49zhǐalleen
50. 意#50yìbetekenis; idee
51. 都#51dōuallemaal; beide
52. 事#52shìkwestie; ding
53. 生#53shēnggeboren worden; leven
54. 样#54yàngsoort; manier
55. 大#55dàgroot; omvangrijk
56. 点#56diǎnstip; punt
57. 对#57duìjuist; goed
58. 怎#58zěnhoe (in 怎么)
59. 家#59jiāthuis; familie
60. 多#60duōtalrijk; veel
61. 真#61zhēnecht; waar
62. 给#62gěigeven; voor
63. 天#63tiāndag; hemel
64. 把#64bǎvasthouden; (lijdendvoorwerpmarkering)
65. 如#65rúzoals; als
66. 自#66zìzelf; vanaf
67. 回#67huíterugkeren; teruggaan
68. 别#68biéniet doen; ander
69. 所#69suǒplaats; (in 所以 = dus)
70. 然#70ránzo; aldus
71. 让#71rànglaten; toestaan
72. 再#72zàiweer; nogmaals
73. 做#73zuòdoen; maken
74. 些#74xiēsommige; enkele
75. 小#75xiǎoklein; gering
76. 么#76me(vraagachtervoegsel, zoals in 什么)
77. 话#77huàwoorden; spraak
78. 发#78fāuitzenden; uitgeven
79. 着#79zhe(marker voor lopende actie)
80. 心#80xīnhart; geest
81. 和#81héen; met
82. 该#82gāimoeten; behoren te
83. 用#83yònggebruiken
84. 听#84tīngluisteren; horen
85. 见#85jiànzien; ontmoeten
86. 当#86dāngzijn; fungeren als
87. 最#87zuìmeest; -st
88. 定#88dìngbeslissen; vastleggen
89. 前#89qiánvoorkant; vóór
90. 后#90hòuachterkant; na
91. 果#91guǒvrucht; resultaat
92. 走#92zǒulopen; gaan
93. 经#93jīngdoorlopen; klassiek werk
94. 地#94dìgrond; aarde
95. 从#95cóngvanaf; volgen
96. 打#96dǎslaan; spelen
97. 明#97mínghelder; duidelijk
98. 因#98yīnomdat; reden
99. 行#99xínglopen; oké
100. 太#100tàite; uiterst

Alleen de eerste één of twee betekenissen staan erbij; veel tekens hebben er meer. De volgorde is de eigen frequentierangorde van de cursus, die dicht bij andere frequentielijsten ligt maar er niet gelijk aan is.

Vereenvoudigde of traditionele tekens?

Chinees wordt op twee standaardmanieren geschreven. Vereenvoudigde tekens, in de jaren 1950 en 1960 ingevoerd op het Chinese vasteland, worden gebruikt op het vasteland en in Singapore. Traditionele tekens worden gebruikt in Taiwan, Hongkong en Macau. Veel tekens zijn in beide gelijk; andere verloren bij de vereenvoudiging streepjes:

Twijfel je, begin dan met vereenvoudigd: dat gebruiken de meeste leerlingen en de meeste Chinese lezers, en dat leert deze cursus. Wie het ene systeem leest, leert het andere meestal zonder veel moeite herkennen.

Tekens die op elkaar lijken

De echte moeilijkheid is niet het aantal tekens, maar de tekens die op elkaar lijken. 干, 工, 士, 王 en 土 verschillen één of twee streepjes, en op frequentie kom je ze maanden na elkaar tegen: lang genoeg om het eerste goed te leren en het tweede er daarna mee te verwarren:

Naast elkaar geleerd zie je de verschillen meteen. Daarom leert onze cursus tekens in sets van gelijkende karakters in plaats van één voor één.

Hoe leer je Chinese tekens?

Je hoeft ze niet allemaal te leren, en je hebt geen pen nodig. Chinees wordt tegenwoordig vooral getypt, dus wat je nodig hebt is een teken in één oogopslag herkennen en de klank en betekenis kennen. Wat werkt:

• Begin met de meest voorkomende tekens, zodat je elk teken dat je leert steeds weer tegenkomt.
• Leer gelijkende tekens samen, zodat je het verschil leert in plaats van de verwarring.
• Herhaal volgens schema: kort na het leren, daarna met steeds grotere tussenpozen, net voordat je het zou vergeten.
• Leer de betekenissen in je eigen taal, zodat geen enkele kaart je een extra vertaalstap kost.

Vragen